Mobil tətbiq hazırlanması: ideyadan Google Play və App Store-a qədər

Mobil tətbiq hazırlanması çox vaxt "proqramçı tapım, kodu yazsın, tətbiq mağazaya çıxsın" kimi təsəvvür edilir, amma kod işin yalnız bir hissəsidir: tətbiqin arxasında server, admin panel, mağaza qaydaları və yayımdan sonra illərlə davam edən yeniləmələr dayanır. Google Play-dəki "Malikoglu" developer hesabımda 36 canlı tətbiq var, onların arasında MilliNet 2025 laureatı Verbooze da var. Bu yazıda ideyadan mağazaya qədər bütün yolu bu işi özü görən mühəndis kimi izah edirəm: tətbiq sizə ümumiyyətlə lazımdırmı, Flutter yoxsa native, hansı mərhələlər var, Google Play və App Store nə tələb edir və qiymət əslində nədən asılıdır.

Mobil tətbiq hazırlanması nədir: qısa cavab#

Mobil tətbiq hazırlanması Android və iOS telefonlar üçün proqramın planlaşdırılması, dizaynı, yazılması, test edilməsi və Google Play ilə App Store-da yayımlanması prosesidir. Real layihələrdə buraya demək olar ki, həmişə tətbiqin məlumat aldığı server hissəsi (back-end və API), məzmunu idarə etmək üçün admin panel və yayımdan sonrakı dəstək də daxil olur.

Mobil tətbiq nədir sualının ən sadə cavabı: telefona mağazadan quraşdırılan və konkret bir işi görən proqram. Bank tətbiqi, taksi sifarişi, dil öyrənmə, oyun, hamısı mobil tətbiqdir. Saytdan fərqi odur ki, tətbiq brauzerdə açılmır, telefonun özündə yaşayır və kamera, GPS, bildirişlər, Bluetooth, oflayn rejim kimi imkanlara daha dərindən çıxışı var.

Sizə mobil tətbiq lazımdırmı?#

Bu sualı sifarişdən əvvəl dürüst vermək lazımdır, çünki bəzən düzgün cavab "hələ yox" olur. Tətbiq ayrıca məhsuldur: onu iki mağazada saxlamaq, yeniləmək və istifadəçini onu yükləməyə razı salmaq lazımdır. Müştəri sizdən ayda bir dəfə alış-veriş edirsə, yaxşı mobil sayt çox vaxt kifayətdir. İnsanlar xidmətinizdən hər gün və ya həftədə bir neçə dəfə istifadə edirsə, tətbiq özünü doğruldur.

Adi tövsiyəm belədir: satışınız axtarışdan gəlirsə, əvvəlcə sürətli və SEO-ya uyğun sayt qurun (bu barədə saytların hazırlanması haqqında yazıda ətraflı danışmışam), tətbiqi isə geri qayıdan müştərilər üçün ikinci addım kimi planlayın. İstisnalar da var: oyunlar, internetsiz işləməli alətlər, kuryer və ekspeditor tətbiqləri, Bluetooth ilə işləyən məhsullar əvvəldən tətbiq kimi düşünülməlidir. Məsələn, AzMesh telefonları internet olmadan, birbaşa Bluetooth və Wi-Fi ilə bir-birinə bağlayır. Bunu heç bir sayt edə bilməz.

Android və iOS tətbiq: native, yoxsa Flutter?#

Azərbaycanda telefonların böyük hissəsi Android-dir, amma iOS-u nəzərə almamaq olmaz. StatCounter-in 2026-cı ilin avqust ayı üzrə məlumatına görə, Azərbaycanda mobil əməliyyat sistemlərinin payı belədir: Android 82,23%, iOS 17,75% (StatCounter Global Stats). Yəni tətbiqi yalnız Android üçün buraxsanız, təxminən hər beş istifadəçidən birini itirirsiniz.

Hər iki platforma üçün tətbiq yazmağın iki əsas yolu var:

• Native: Android üçün Kotlin, iOS üçün Swift. İki ayrı kod bazası, çox vaxt iki ayrı developer və ya komanda.
• Cross-platform: bir kod bazasından hər iki platforma. Mən bunun üçün Flutter istifadə edirəm.

Flutter-i Google yaradıb və rəsmi saytında onu belə təsvir edir:

"Flutter is an open-source framework for building beautiful, natively compiled, multi-platform applications from a single codebase."

— flutter.dev

Tərcüməsi: "Flutter bir kod bazasından gözəl, native koda kompilyasiya olunan, çoxplatformalı tətbiqlər yaratmaq üçün açıq mənbəli freymvorkdur."

Bütün 36 canlı tətbiqim Flutter-dədir: Verbooze kimi mürəkkəb təhsil platforması da, Tank Tussle kimi artilleriya oyunu da, valyuta çeviricisi kimi sadə alət də. Səbəb praktikdir: eyni funksiya bir dəfə yazılır, hər iki mağazaya çıxır, xəta bir yerdə düzəldilir. Kiçik və orta layihədə bu, həm büdcəyə, həm də yeniləmələrin sürətinə birbaşa təsir edir.

Native yolu iki halda tövsiyə edirəm: məhsulun özü platformanın ən dərin imkanlarına bağlıdırsa (saat, avtomobil sistemi, xüsusi cihaz inteqrasiyası) və ya şirkətin artıq ayrıca Android və iOS komandası varsa. Flutter-də lazım olan kiçik hissəni native kodla yazmaq da mümkündür, ona görə bu seçim "ya hamısı, ya heç nə" deyil.

Mobil tətbiqlərin hazırlanması: 5 mərhələ#

Mobil tətbiq yaratmaq üçün işi beş mərhələyə bölürəm. Hər mərhələnin sonunda sifarişçinin əlində konkret nəticə olmalıdır, "iş gedir" cavabı yox.

1. İdeya və həcm (MVP)#

Hər şey bir sualdan başlayır: istifadəçi bu tətbiqlə hansı işi görəcək? Cavabdan ilk versiyanın, yəni MVP-nin (minimum viable product, məhsulun işlək minimum versiyası) həcmi çıxır. Ən çox pul məhz bu mərhələdə itir: ilk versiyaya "sonra lazım olar" deyə onlarla funksiya əlavə olunur və tətbiq aylarla mağazaya çıxmır.

Nəticə: ekranların və funksiyaların siyahısı, istifadəçi rolları, məlumatın haradan gəldiyi, MVP-yə nəyin girib nəyin girmədiyi yazılı şəkildə.

2. UX prototip#

Kod yazılmazdan əvvəl ekranlar və keçidlər prototipdə, adətən Figma-da qurulur. Prototipi telefonda "klikləyib" yoxlamaq olur və bu mərhələdə düzəliş etmək koddakından qat-qat ucuz başa gəlir.

Nəticə: bütün əsas ekranların maketi, istifadəçi ssenariləri (qeydiyyat, əsas əməliyyat, ödəniş), rəng və şrift sistemi.

3. Hazırlanma#

Flutter-də tətbiqin özü, paralel olaraq isə server tərəfi yazılır. İşi mərhələlərlə aparıram: hər mərhələnin sonunda sifarişçi test versiyasını öz telefonuna quraşdırıb yoxlayır.

Nəticə: test versiyaları, işləyən API, admin panel, Git repozitoriyası.

4. Test, o cümlədən qapalı test#

Tətbiq müxtəlif ölçülü ekranlarda, köhnə və yeni Android versiyalarında, iPhone-larda, zəif internetdə və internetsiz yoxlanılır. Sonra real insanlarla qapalı test (closed testing) keçirilir: tətbiq mağazada yalnız dəvət olunmuş testçilərə görünür. Yeni şəxsi Google Play hesabları üçün bu mərhələ məcburidir, aşağıda ətraflı yazıram.

Nəticə: tapılan xətaların siyahısı və düzəlişi, testçilərin rəyi, yayıma hazır versiya.

5. Mağazada yayım və yeniləmələr#

Mağaza səhifəsi (ad, təsvir, ekran şəkilləri, ikon), məxfilik siyasəti və məlumat təhlükəsizliyi forması hazırlanır, tətbiq yoxlamaya göndərilir. Yayım son nöqtə deyil: bundan sonra xətaların izlənməsi, yeniləmələr və mağazaların yeni tələblərinə uyğunlaşma başlayır.

Nəticə: Google Play və App Store-da canlı tətbiq, hesablara sifarişçinin tam çıxışı, yeniləmə planı.

Tətbiqin arxasında: back-end, API və admin panel#

Sifarişçilərin ən çox unutduğu hissə budur. Kalkulyator və ya oflayn oyun kimi sadə tətbiqlərdən başqa, demək olar ki, hər tətbiqin serveri olur: istifadəçi hesabları, məhsullar, sifarişlər, ödənişlər və bildirişlər harada isə saxlanmalı və idarə olunmalıdır. Tətbiq bu məlumatları API vasitəsilə alır, siz isə məzmunu admin paneldən idarə edirsiniz: yeni məhsul əlavə edirsiniz, sifarişlərə baxırsınız, istifadəçilərə bildiriş göndərirsiniz.

Server tərəfini Laravel-də yazıram, back-end 10 ildən artıqdır əsas ixtisasımdır. Verbooze-da tətbiq Flutter-də, back-end isə Ubuntu serverində Laravel və Python-dadır: videolar FFmpeg ilə yayımlanır, canlı dərslər JitsiMeet ilə keçir, dil duelləri WebSocket üzərində işləyir. Tətbiq üçün təklif alanda mütləq soruşun: server, API və admin panel təklifə daxildirmi, server kimin adınadır və aylıq xərci nə qədərdir.

Google Play və App Store-da yayımlama#

Tətbiq hazırdır, amma mağazaya çıxmaq ayrıca prosesdir və burada qaydalar tez-tez dəyişir. Aşağıdakı faktları 2026-cı ilin sentyabrında rəsmi mənbələrdən yoxlamışam.

Google Play: hesab, qapalı test, tələblər#

Hesab. Google Play-də iki növ developer hesabı var: şəxsi (Personal) və təşkilat (Organization). Qeydiyyat haqqı birdəfəlikdir. Google Play Console Help-da yazılıb: "There is a US$25 one-time registration fee", yəni 25 ABŞ dolları bir dəfə ödənilir.

Qapalı test. Yeni şəxsi hesablar üçün ən vacib qayda budur:

"Developers with personal accounts created after November 13, 2023, must run a closed test for their app with a minimum of 12 testers who have been opted in continuously for at least 14 days."

— Google Play Console Help, App testing requirements for new personal developer accounts

Tərcüməsi: "Şəxsi hesabı 13 noyabr 2023-cü ildən sonra yaradılmış developerlər tətbiqləri üçün ən azı 12 testçi ilə qapalı test keçirməlidir və bu testçilər ən azı 14 gün fasiləsiz testə qoşulmuş olmalıdır."

Praktikada bu o deməkdir ki, planda ən azı iki həftəlik test "pəncərəsi" olmalıdır, 12 real testçini isə əvvəlcədən toplamaq lazımdır: işçilər, dostlar, sadiq müştərilər. Tətbiqi şirkət üçün hazırlayırsınızsa, hesabı birbaşa şirkətin adına, təşkilat hesabı kimi açmaq daha düzgündür.

Məlumat təhlükəsizliyi (Data safety) forması. Tətbiqin hansı məlumatları topladığını və nə üçün istifadə etdiyini Play Console-da bəyan etməlisiniz:

"All developers that have an app published on Google Play must complete the Data safety form, including apps on closed, open, or production testing tracks."

— Google Play Console Help, Data safety section

Tərcüməsi: "Google Play-də tətbiqi olan bütün developerlər məlumat təhlükəsizliyi formasını doldurmalıdır, o cümlədən qapalı, açıq test və ya production treklərindəki tətbiqlər üçün."

Burada dürüst olmaq vacibdir: formada yazılanlar tətbiqin real davranışına, o cümlədən Firebase, analitika və reklam kitabxanalarının topladığı məlumatlara uyğun gəlməlidir.

Hədəf API səviyyəsi (target API level). Google hər il tətbiqlərdən Android-in daha yeni versiyasını hədəfləməyi tələb edir. Android Developers səhifəsinə görə, 31 avqust 2026-cı ildən:

"New apps and app updates must target Android 16 (API level 36) or higher to be submitted to Google Play"

Tərcüməsi: "Yeni tətbiqlər və tətbiq yeniləmələri Google Play-ə göndərilmək üçün Android 16 (API səviyyəsi 36) və ya daha yeni versiyanı hədəfləməlidir."

Artıq yayımlanmış tətbiqlər üçün də hədd var: Android 15-dən (API 35) aşağı versiyanı hədəfləyən tətbiq daha yeni Android-li telefonlarda yeni istifadəçilər üçün əlçatan olmur. Nəticə sadədir: iki il yenilənməyən tətbiqdə kiçik bir düzəliş belə göndərmək üçün əvvəlcə Flutter-i, SDK-nı və plaginləri yeniləmək lazım gəlir. Buna görə tətbiq "bir dəfə yazılıb unudulan" iş deyil.

App Store: üzvlük, yoxlama, məxfilik#

iOS tətbiqini App Store-a çıxarmaq üçün Apple Developer Program-a üzv olmaq lazımdır. Apple Developer saytında bu, "$99 annual membership", yəni illik 99 dollarlıq üzvlük kimi göstərilir. Google-un birdəfəlik haqqından fərqli olaraq, bu ödəniş hər il təkrarlanır.

App Store-da hər tətbiq yoxlamadan keçir:

"We do this by offering a highly curated App Store where every app is reviewed by experts and an editorial team helps users discover new apps every day."

— Apple, App Review Guidelines

Tərcüməsi: "Biz bunu hər tətbiqin ekspertlər tərəfindən yoxlandığı və redaksiya komandasının istifadəçilərə hər gün yeni tətbiqlər tapmağa kömək etdiyi, diqqətlə seçilmiş App Store vasitəsilə edirik."

Məxfilik siyasəti isə məcburidir:

"All apps must include a link to their privacy policy in the App Store Connect metadata field and within the app in an easily accessible manner."

Tərcüməsi: "Bütün tətbiqlərdə məxfilik siyasətinə keçid həm App Store Connect-in metadata sahəsində, həm də tətbiqin içində asan tapılan yerdə olmalıdır."

36 tətbiqdən çıxardığım praktik məsləhətlər#

• Mağaza hesablarını layihənin əvvəlində açın. Hesabın təsdiqi, ödəniş və qapalı test vaxt aparır, bunlar son həftəyə qalmamalıdır.
• Məxfilik siyasətini saytınızda ayrıca səhifə kimi saxlayın. Onu hər iki mağaza tələb edir və ünvanı dəyişməməlidir.
• Data safety formasını yaddan yox, koddan doldurun. Tətbiqə qoşulan hər kitabxananın nə topladığını yoxlayın.
• Yoxlayıcıya test hesabı verin. Tətbiq girişlə açılırsa və yoxlayıcı içəri girə bilmirsə, yoxlama uzanır.
• Yeniləmələri kiçik və müntəzəm edin. Hər versiyaya qısa "nə dəyişdi" mətni yazın.

Yayımdan sonra: yeniləmə, analitika, rəylər və ASO#

Tətbiq mağazaya çıxandan sonra işin ikinci yarısı başlayır.

• Xətaların izlənməsi. Firebase Crashlytics kimi alətlər tətbiqin hansı telefonda, hansı ekranda və niyə çökdüyünü göstərir. Bunsuz xətalardan yalnız mənfi rəylərdən xəbər tutursunuz.
• Analitika. Neçə nəfər qeydiyyatdan keçir, neçəsi əsas əməliyyata çatır, neçəsi bir həftə sonra geri qayıdır. Yeni funksiyaların prioriteti bu rəqəmlərdən çıxmalıdır.
• Rəylər və reytinq. Hər rəyə cavab verin, xüsusən mənfi rəylərə. Reytinq istəmək üçün düzgün an istifadəçinin uğurlu əməliyyatından sonradır, tətbiqi ilk dəfə açdığı an deyil.
• ASO (App Store Optimization). Mağaza daxilində axtarış üçün optimallaşdırma: ad, qısa və tam təsvir, ikon, ekran şəkilləri, dil versiyaları. Məntiq SEO-ya bənzəyir: insanların mağazada nə yazdığını tapır və səhifəni o sorğulara uyğunlaşdırırsınız. SEO-nun əsaslarını SEO nədir yazısında izah etmişəm.

Mobil tətbiq qiyməti və müddəti nədən asılıdır#

Burada rəqəm yazmayacağam: "mobil tətbiq" adı altında bir ekranlı kalkulyator da, ödəniş sistemi və admin paneli olan platforma da satılır. Qiymət və müddət bu amillərdən asılıdır:

Təklif alanda qiymətdən əvvəl bunu soruşun: hansı ekranlar və funksiyalar daxildir, server tərəfini kim və harada qurur, yayımdan sonrakı dəstək nələri əhatə edir.

Real nəticələr: öz tətbiqlərim#

Mobil tətbiq haqqında yazmaq asandır, ona görə sözlərimi mağazada hər kəsin görə biləcəyi tətbiqlərlə təsdiqləyirəm.

Verbooze. Azərbaycanın oyunlaşdırmaya əsaslanan ilk ingilis dili öyrənmə platforması; təsisçisi və baş developeriyəm. Tətbiq Android və iOS üçün Flutter-də, back-end Laravel və Python-dadır. 50 000-dən çox istifadəçi, gündə 10 000-dən çox aktiv istifadəçi, Google Play-də 151 rəy əsasında 4,8★ reytinq və 50 000 avro beynəlxalq investisiya. Verbooze MilliNet 2025 milli internet mükafatında "İlin rəqəmsal təhsil resursu" nominasiyasında 2-ci yerə layiq görüldü.

Oyunlar. Tank Tussle: Artillery War (on fəsildə 100 missiya və onlayn PvP duellər, 500+ yükləmə), Domino, Chess, Checkers, Durak, Sudoku Classic, Block Blaze, Crazy Snake.

Alətlər. AzMesh (5,0★) telefonları internet, server və hesab olmadan Bluetooth və Wi-Fi ilə bir-birinə bağlayır. Currency Converter (5,0★) 150-dən çox valyutanı canlı məzənnə ilə çevirir və trend qrafikləri göstərir.

Biznes tətbiqləri. Təkərevi.az onlayn təkər mağazasının rəsmi tətbiqi; Honours Academy tələbələri üçün kabinet tətbiqi (dərslər, davamiyyət, QR turniket); Granite.az üçün CRM-ə inteqrasiya olunmuş ekspeditor tətbiqi (sifarişlərin real vaxtda izlənməsi və avtomatik bölüşdürülməsi).

Tətbiqlərin tam siyahısı tətbiqlər səhifəsindədir, layihələrin ətraflı təsviri isə layihələr səhifəsində.

Mobil tətbiq hazırlatmaq: sifarişçi üçün yoxlama siyahısı#

Mobil tətbiq hazırlatmaq istəyirsinizsə, müqavilədən əvvəl bu məqamları aydınlaşdırın:

1. Mağaza hesabları sizin adınızadır. Google Play Console və Apple Developer hesabları şirkətinizin adına açılır, developer onlara əlavə istifadəçi kimi qoşulur.
2. Mənbə kodu sizindir. Kod sizin Git repozitoriyanızda saxlanılır, müqavilədə kodun hüquqlarının sizə keçdiyi yazılır.
3. Server və domen. Back-end harada işləyəcək, server kimin adınadır, aylıq xərc nə qədərdir, ehtiyat nüsxələr alınırmı.
4. Açarlar və xidmət hesabları. Tətbiqin imzalanma açarları, Firebase layihəsi, ödəniş sistemi hesabları sizin nəzarətinizdə olmalıdır.
5. Dəstək şərtləri. Yayımdan sonra xətaların düzəldilməsi, mağaza tələblərinə görə yeniləmələr, reaksiya müddəti.
6. Mağaza səhifəsinə çıxış. Mətnləri dəyişmək və rəylərə cavab vermək üçün sizin də çıxışınız olmalıdır.

Qırmızı bayraqlar#

• "Tətbiqi öz hesabımızda yayımlayırıq." Podratçı ilə yollarınız ayrılanda tətbiqi, rəyləri və yükləmələri itirə bilərsiniz.
• Kod verilmir, yalnız hazır fayl verilir. Başqa developer tətbiqi davam etdirə bilməyəcək.
• Server barədə söhbət yoxdur. Deməli, ya server təklifə daxil deyil, ya da sonradan ayrıca hesab çıxacaq.
• "Mağazada qəbula zəmanət verirəm." Yoxlamanı Apple və Google aparır, qərarı da onlar verir.

Tez-tez verilən suallar#

Mobil tətbiq hazırlanması neçə vaxt çəkir?#

Həcmdən asılıdır: sadə tətbiq həftələrlə, back-end, ödəniş və admin paneli olan platforma aylarla ölçülür. Plana mağaza yoxlamasını və yeni şəxsi Google Play hesabı üçün ən azı 14 günlük qapalı testi də daxil edin.

Mobil tətbiq nədir?#

Android və ya iOS telefona Google Play və ya App Store-dan quraşdırılan, konkret bir işi görən və bildirişlər, kamera, GPS, Bluetooth kimi imkanlardan tam istifadə edən proqramdır.

Tətbiqi özüm yarada bilərəm?#

Sadə tətbiqi no-code platformaları ilə və ya Flutter öyrənərək özünüz yarada bilərsiniz. Server, ödəniş, təhlükəsizlik və mağaza tələbləri olan biznes tətbiqində isə təcrübəli developer həm vaxta, həm də pula qənaət edir.

Android və iOS üçün ayrıca tətbiq lazımdır?#

Hər iki mağazada ayrıca tətbiq səhifəsi olur, amma kodu ayrıca yazmaq lazım deyil. Flutter-də bir kod bazasından həm Android, həm də iOS versiyası çıxır.

Tətbiqi Google Play-ə necə yükləmək olar?#

Google Play Console-da developer hesabı açın (25 dollar, birdəfəlik), tətbiqin imzalanmış AAB faylını yükləyin, mağaza səhifəsini, məxfilik siyasətini və Data safety formasını doldurun. Yeni şəxsi hesabdasınızsa, əvvəlcə 12 testçi ilə 14 günlük qapalı test keçirin, sonra production-a çıxış üçün müraciət edin.

Yekun#

Mobil tətbiq hazırlanması kod yazmaqdan daha genişdir: ideya və MVP, prototip, server və admin panel, test, mağaza qaydaları və illərlə davam edən yeniləmələr. Flutter bu yolu bir kod bazası ilə hər iki platforma üçün qısaldır, amma düzgün planlamanı və mağaza işini heç bir texnologiya əvəz etmir. Tətbiqinizi ideyadan mağazaya qədər aparmaq istəyirsinizsə, Flutter mobil tətbiq xidmətim haqqında oxuyun və mənimlə əlaqə saxlayın.