SEO nədir? Sadə dillə izah, növləri və SEO xidməti

SEO nədir və niyə bəzi saytlar Google-da ilk sıralarda görünür, digərləri isə ikinci səhifəyə belə çıxmır? 2014-cü ildən Azərbaycanda e-ticarət saytlarının SEO-su ilə məşğulam və bu yazıda SEO-nu sadə dillə, Google-un öz sənədlərinə, rəqəmlərə və öz layihələrimin nəticələrinə əsaslanaraq izah edirəm. Sonda SEO-nun növlərini, SEO xidmətinin nələri əhatə etdiyini, qiymətin nədən asılı olduğunu və bu gün özünüz edə biləcəyiniz 10 addımı biləcəksiniz.

SEO nədir? Qısa cavab#

SEO (ingiliscə Search Engine Optimization, yəni axtarış sistemi optimallaşdırması) saytı elə qurmaq və inkişaf etdirməkdir ki, Google onun məzmununu düzgün başa düşsün və onu həmin mövzunu axtaran insanlara pulsuz, yəni orqanik nəticələrdə göstərsin. Reklamdan fərqli olaraq, orqanik nəticələrdə yer satın alınmır: onu saytın texniki keyfiyyəti, məzmunu və nüfuzu ilə qazanırsınız.

Google-un özü SEO-nu belə təsvir edir:

"SEO—short for search engine optimization—is about helping search engines understand your content, and helping users find your site and make a decision about whether they should visit your site through a search engine."

— Google Search Central, SEO Starter Guide

Tərcüməsi: "SEO, yəni axtarış sistemi optimallaşdırması, axtarış sistemlərinə məzmununuzu başa düşməkdə, istifadəçilərə isə saytınızı tapmaqda və axtarış sistemi vasitəsilə ona keçib-keçməmək barədə qərar verməkdə kömək etməkdir."

Bu tərifdə iki tərəf var: axtarış sistemi və insan. SEO yalnız Google üçün "açar söz yığmaq" deyil. İnsan nəticələr arasında sizin başlığınızı görməli, onu klikləməyə dəyər saymalı və saytda axtardığını tapmalıdır. Mənim təcrübəmdə ən çox səhv məhz bu ikinci tərəfin unudulmasıdır: səhifə Google üçün yazılır, amma oxucu onu bağlayıb rəqibin saytına keçir.

Azərbaycanda SEO niyə vacibdir#

Azərbaycanda axtarış demək praktiki olaraq Google deməkdir. StatCounter-in 2026-cı ilin avqust ayı üzrə məlumatları belədir:

Mənbə: StatCounter Global Stats. Yəni rusdilli bələdçilərdəki Yandex üçün yazılmış məsləhətlərin çoxu burada işə yaramır: müştəriniz sizi Google-da axtarır, həm Azərbaycan, həm də rus dilində.

İkinci vacib məqam: kliklərin böyük hissəsini ilk bir neçə nəticə alır. Backlinko təxminən 4 milyon Google nəticəsini (Semrush məlumatları əsasında) təhlil edib. Onların hesablamasına görə, orqanik nəticələrdə 1-ci yerin orta CTR-i (click-through rate, yəni nəticəni görənlərin neçə faizinin kliklədiyi) 27,6%-dir, 1-ci yerdəki səhifənin kliklənmə ehtimalı isə 10-cu yerdəkindən 10 dəfə yüksəkdir.

"The top 3 Google search results get 54.4% of all clicks."

— Backlinko, Google CTR Stats

Tərcüməsi: "Google-da ilk üç nəticə bütün kliklərin 54,4%-ni alır."

Üçüncü məqam pul ilə bağlıdır. Google Ads-də hər klik üçün ödəyirsiniz və reklamı dayandıran kimi trafik də dayanır. Orqanik trafikdə isə klik başına ödəniş yoxdur: pulu texniki işə, məzmuna və vaxta xərcləyirsiniz, qazanılmış mövqe isə aylarla, bəzən illərlə ziyarətçi gətirir. Təkərevi.az-da orqanik axtarış tək başına ayda 25–30 min AZN satış gətirir və bu satışların heç biri üçün klik haqqı ödənilmir.

Google necə işləyir: üç mərhələ#

SEO-nu başa düşmək üçün Google-un səhifəni necə tapdığını, yadda saxladığını və göstərdiyini bilmək lazımdır. Google bunu belə təsvir edir:

"Google Search works in three stages, and not all pages make it through each stage"

— Google Search Central, How Search works

Tərcüməsi: "Google Axtarış üç mərhələdə işləyir və hər səhifə bu mərhələlərin hər birindən keçmir."

1. Tarama (crawling)#

"Google downloads text, images, and videos from pages it found on the internet with automated programs called crawlers."

Tərcüməsi: "Google internetdə tapdığı səhifələrdən mətnləri, şəkilləri və videoları crawler adlanan avtomatik proqramlarla yükləyir."

SEO baxımından bu o deməkdir ki, Google səhifəni əvvəlcə tapmalıdır. Səhifəyə saytın içindən heç bir keçid yoxdursa, sitemap.xml-də göstərilməyibsə və ya robots.txt ilə bağlanıbsa, Google ona heç gəlib çatmaya bilər. Yeni açılmış e-ticarət saytlarında ən çox rastlaşdığım problem budur: məhsullar yalnız axtarış və ya filtr vasitəsilə açılır, kateqoriya səhifələrindən isə onlara adi keçid yoxdur.

2. İndeksləmə (indexing)#

"Google analyzes the text, images, and video files on the page, and stores the information in the Google index, which is a large database."

Tərcüməsi: "Google səhifədəki mətni, şəkilləri və video faylları təhlil edir və məlumatı Google indeksində, yəni böyük verilənlər bazasında saxlayır."

Tapılmaq hələ indeksə düşmək demək deyil. Eyni mətnli onlarla səhifə (məsələn, yalnız rəngi fərqlənən məhsullar), boş kateqoriyalar, səhvən qoyulmuş noindex teqi, yalnız JavaScript ilə yüklənən məzmun indeksləməni pozur. Search Console-dakı "Səhifələr" hesabatı hansı səhifələrin indeksdə olmadığını və səbəbini göstərir.

3. Nəticələrin göstərilməsi (serving)#

"When a user searches on Google, Google returns information that's relevant to the user's query."

Tərcüməsi: "İstifadəçi Google-da axtarış edəndə Google onun sorğusuna uyğun məlumatı qaytarır."

Sıralama məhz burada baş verir: Google indeksdəki minlərlə səhifədən hansının sorğuya daha uyğun və daha faydalı olduğuna qərar verir. İstifadəçinin dili, yeri və cihazı da nəzərə alınır, buna görə Bakıda telefondan "təkər" yazan adamın gördüyü nəticələr başqa ölkədə kompüterdən axtaran adamınkından fərqlənə bilər.

Bir vacib qeyd də var: bu mərhələlərin heç birini pulla sürətləndirmək olmur.

"Google doesn't accept payment to crawl a site more frequently, or rank it higher."

Tərcüməsi: "Google saytı daha tez-tez taramaq və ya daha yuxarıda göstərmək üçün ödəniş qəbul etmir."

Reklam nəticələri ayrıca, reklam nişanı ilə göstərilir. Orqanik nəticələrdəki yer isə satılmır.

SEO-nun növləri#

Praktikada SEO işini üç əsas istiqamətə bölürəm: texniki SEO, on page SEO və off page SEO. Fiziki ünvanı olan biznes üçün buna dördüncü, lokal SEO da əlavə olunur.

Texniki SEO#

Texniki SEO saytın Google tərəfindən rahat taranmasını, düzgün indekslənməsini və istifadəçi üçün sürətli işləməsini təmin edir. Mən developer olduğum üçün bu hissəni adətən birbaşa kodda həll edirəm. Yoxlama siyahısı:

• Bütün sayt HTTPS ilə açılır, HTTP və www variantları bir ünvana 301 ilə yönləndirilir.
• Səhifələr telefonda da sürətli açılır; Core Web Vitals (Google-un sürət və stabillik göstəriciləri) Search Console-da "yaxşı" zonadadır.
• Mobil versiya tam işləyir: menyu, filtr, səbət, sifariş formu.
• sitemap.xml avtomatik yenilənir və Search Console-a göndərilib.
• robots.txt lazımi bölmələri bağlamır.
• Dublikat səhifələrdə canonical teqi əsas versiyanı göstərir.
• Silinmiş səhifələr 404 və ya uyğun səhifəyə 301 verir, sonsuz yönləndirmə yoxdur.
• Strukturlaşdırılmış məlumatlar (schema.org): məhsul, qiymət, mövcudluq, breadcrumb.
• Çoxdilli saytda (az, ru, en) hreflang teqləri dil versiyalarını bir-birinə bağlayır. Azərbaycanda bu, ən çox unudulan texniki məsələdir.

On page SEO nədir?#

On page SEO səhifənin öz daxilində etdiyiniz işdir: məzmun, başlıqlar, meta teqlər, şəkillər və daxili keçidlər. Burada məqsəd səhifənin konkret bir axtarış niyyətinə tam cavab verməsidir. Google-un tövsiyəsi sadədir:

"The content is helpful, reliable, and people-first"

— Google Search Central, SEO Starter Guide

Tərcüməsi: "Məzmun faydalı, etibarlı və ilk növbədə insanlar üçün yazılmışdır."

On page SEO yoxlama siyahısı:

• Hər səhifənin unikal title teqi var və əsas açar söz (keyword, yəni insanların axtarışa yazdığı ifadə) onun əvvəlindədir.
• Meta description səhifənin nə təklif etdiyini bir-iki cümlə ilə deyir; bu mətn çox vaxt nəticələrdə başlığın altında görünür.
• Səhifədə bir H1 başlıq var, qalan struktur H2 və H3 ilə qurulub.
• URL qısa və oxunaqlıdır: /tekerler/yay-tekerleri kimi, /index.php?id=123 kimi yox.
• Mətn sualı həqiqətən cavablandırır: ölçülər, şərtlər, çatdırılma, zəmanət, müqayisə.
• Məhsul təsvirləri istehsalçının saytından kopyalanmayıb, öz sözlərinizlə yazılıb.
• Şəkillər sıxılıb (WebP) və hər birinin alt mətni var.
• Səhifə mövzuca yaxın digər səhifələrə daxili keçidlərlə bağlanıb.

E-ticarətdə on page işin ən böyük hissəsi kateqoriya səhifələrinə düşür. İnsanlar konkret məhsul adını yox, "yay təkərləri" kimi ümumi ifadələri axtarır və Google bu sorğulara adətən kateqoriya səhifəsini göstərir.

Off page SEO nədir?#

Off page SEO saytdan kənarda baş verən və saytın nüfuzuna təsir edən hər şeydir. Onun əsasını backlinklər (başqa saytlardan sizin sayta qoyulan keçidlər) təşkil edir. Google üçün hər keçid bir növ tövsiyədir, amma hamısı eyni çəkidə deyil: mövzuya yaxın, real oxucusu olan saytdan gələn bir keçid yüzlərlə təsadüfi keçiddən dəyərlidir.

Off page SEO yoxlama siyahısı:

• İstehsalçı, distribyutor və tərəfdaşların saytlarında sizə keçid var.
• Xəbər saytlarında və sahə portallarında real xəbər və ya faydalı material səbəbilə qeyd olunursunuz.
• İnsanlar Google-da birbaşa brendinizin adını axtarır.
• Keçid profili təbiidir: ani yüzlərlə keçid, spam kataloqlar və keçid "paketləri" yoxdur.

Lokal SEO#

Fiziki mağazanız, ofisiniz və ya xidmət ərazisi varsa, Google Xəritələrdə və "yaxınlıqdakı" nəticələrdə görünmək ayrıca işdir. Onun mərkəzində Google Business Profile (Google-da biznes profili) dayanır:

• Profil təsdiqlənib, əsas kateqoriya düzgün seçilib.
• Ünvan, telefon və iş saatları sayt, sosial şəbəkələr və kataloqlarla eynidir.
• Real şəkillər (mağaza, məhsul, komanda) yüklənib.
• Müştərilərdən rəy istənilir və hər rəyə cavab verilir.

SEO və SEM nədir: fərqi nədədir?#

SEM (Search Engine Marketing, axtarış sistemi marketinqi) geniş mənada axtarış sistemlərindən müştəri cəlb etmək üçün görülən bütün işlərdir, yəni həm SEO, həm də ödənişli reklam. Praktikada isə Azərbaycanda "SEM" deyəndə adətən Google Ads reklamı nəzərdə tutulur. Fərqləri belə müqayisə etmək olar:

Mənim tövsiyəm "ya o, ya bu" deyil. Yeni sayt ilk aylarda Google Ads ilə satış edə bilər, eyni zamanda SEO bazası qurulur. Reklamdan gələn məlumat, yəni hansı açar sözlərin real satış gətirdiyi, SEO üçün hansı səhifələrə prioritet verəcəyinizi göstərir.

SEO nə qədər vaxta nəticə verir?#

Ən çox verilən sual budur və Google-un cavabı dürüstdür:

"Some changes might take effect in a few hours, others could take several months."

— Google Search Central, SEO Starter Guide

Tərcüməsi: "Bəzi dəyişikliklər bir neçə saat ərzində təsir göstərə bilər, digərləri isə bir neçə ay çəkə bilər."

Təcrübəmdə texniki xətanın düzəldilməsi, məsələn, səhvən bağlanmış bölmənin açılması, səhifələr yenidən taranan kimi nəticə verir. Yeni saytın rəqabətli sorğularda yuxarı qalxması isə aylarla ölçülür, çünki Google-un saytı tanıması, məzmunun toplanması və keçidlərin qazanılması vaxt tələb edir. Nəticə ilk növbədə rəqabətdən, saytın yaşından və başlanğıc vəziyyətindən asılıdır.

Nümunə: 2024-cü ildə Laravel üzərində işlədiyim onlayn ətriyyat mağazası Jouwanni.az-da 2 aylıq SEO kampaniyası sayta gündə 250–300 ziyarətçi gətirdi. Bu, sürətli nəticədir, amma onu hər sayt üçün qayda kimi qəbul etmək olmaz. Kimsə sizə dəqiq müddət və mövqe vəd edirsə, aşağıdakı "qırmızı bayraqlar" bölməsini oxuyun.

Real nəticələr: Azərbaycan saytlarında SEO#

SEO haqqında yazan çoxdur, ona görə sözlərimi öz layihələrimlə və müştərilərin imzalı məktubları ilə təsdiqləyirəm.

Təkərevi.az (Level Up MMC, onlayn təkər mağazası). Saytı mən qurmuşam və 2014-cü ildən onun SEO-sunu aparıram. Sayt illərdir sahənin ən rəqabətli açar sözlərində Google-un ilk üç nəticəsindədir və 10 ildən çoxdur bazar lideridir. Orqanik axtarış tək başına ayda 25–30 min AZN satış gətirir. İşin tərkibi texniki və məzmun SEO-nun hamısıdır: on page və off page, schema markup, səhifə sürəti, Google Analytics və konversiyaların izlənməsi. Şirkətin CEO-su Oktay Əhmədov 5 yanvar 2026-cı il tarixli imzalı məktubunda belə yazıb:

"Under his technical and strategic leadership, our website has consistently ranked within the top three search results for highly competitive industry keywords for many years."

Tərcüməsi: "Onun texniki və strateji rəhbərliyi ilə saytımız uzun illərdir sahənin yüksək rəqabətli açar sözlərində davamlı olaraq ilk üç axtarış nəticəsi arasındadır."

Granite.az. E-ticarət platformasını sıfırdan qurmuşam və SEO strategiyasını aparmışam. Şirkətin CEO-su 23 dekabr 2024-cü il tarixli imzalı məktubunda bu strategiyanın onları "has kept us as the market leader in our sector for years", yəni "illərdir sahəmizdə bazar lideri kimi saxladığını" yazıb.

LevelUp dövrü (2018–2020). Bu illərdə üzərində işlədiyim layihələr ayda 100 000-dən çox istifadəçiyə çatdı.

Jouwanni.az (2024). 2 aylıq SEO kampaniyası: gündə 250–300 ziyarətçi.

Layihələrin ətraflı siyahısı layihələr səhifəsindədir, məktubların skanları isə ana səhifədəki tövsiyələr bölməsində.

SEO xidməti nədir və nələri əhatə edir#

SEO xidməti saytın orqanik axtarışdan trafik və satış almasını sistemli şəkildə təşkil edən işlər toplusudur. Bu, birdəfəlik "optimallaşdırma" deyil, ölçülən və davam edən prosesdir. Düzgün qurulmuş SEO xidməti adətən bu mərhələlərdən ibarətdir:

1. Audit. Saytın texniki vəziyyəti, indeksləmə, sürət, məzmun, keçid profili və rəqiblərlə müqayisə.
2. Açar söz araşdırması. Müştərilərinizin Google-a real olaraq nə yazdığını tapmaq və hər sorğunu konkret səhifəyə bağlamaq. Azərbaycanda bu iş adətən iki dildə, Azərbaycan və rus dilində aparılır.
3. Texniki düzəlişlər. Auditdə tapılanların həlli: yönləndirmələr, sürət, sitemap, canonical, schema, hreflang.
4. Məzmun. Kateqoriya və məhsul mətnləri, xidmət səhifələri, müştəri suallarına cavab verən məqalələr.
5. Daxili və xarici keçidlər. Saytın içində məntiqli keçid strukturu və kənardan təbii, mövzuya uyğun backlinklər.
6. Hesabat. Search Console və Analytics əsasında: hansı sorğular, hansı mövqelər, nə qədər trafik və ən əsası nə qədər satış və ya müraciət.

SEO xidmətində qırmızı bayraqlar#

• "1-ci yerə zəmanət verirəm." Bunu heç kim dürüst vəd edə bilməz. Google özü yazır:

"There are no secrets here that'll automatically rank your site first in Google (sorry!)."

— Google Search Central, SEO Starter Guide

Tərcüməsi: "Saytınızı avtomatik olaraq Google-da birinci yerə çıxaran heç bir sirr yoxdur (təəssüf ki!)."

• Ödənişli keçid paketləri. "100 backlink bu qədər pula" tipli təkliflər, adətən, spam saytlardan gələn keçidlərdir və fayda əvəzinə zərər verə bilər.
• Görünməyən iş. Hesabat yoxdur, nə edildiyi izah olunmur, Search Console-a çıxış verilmir.
• Hesablar sizin adınıza deyil. Domen, hosting, Search Console, Analytics və Google Business Profile hesablarının sahibi siz olmalısınız, podratçı yox.

SEO qiyməti nədən asılıdır#

Burada rəqəm yazmayacağam, çünki eyni "SEO xidməti" adı altında tamamilə fərqli həcmdə işlər satılır. SEO qiyməti bu amillərdən asılıdır:

Təklif alanda qiymətdən əvvəl soruşun: hansı işlər görüləcək, nəticə nə ilə ölçüləcək və hesabat hansı formada olacaq.

Özünüz başlaya biləcəyiniz 10 addım#

Bu siyahı Google-un tövsiyələrinə və 2014-cü ildən bəri ən çox gördüyüm səhvlərə əsaslanır:

1. Google Search Console-a saytınızı əlavə edin və sahibliyi təsdiqləyin. Pulsuzdur və Google-un saytınızı necə gördüyünü göstərir.
2. sitemap.xml faylını Search Console-a göndərin.
3. "Səhifələr" hesabatında indekslənməyən səhifələrə və səbəblərə baxın.
4. Hər vacib səhifəyə unikal title və meta description yazın.
5. Sürəti PageSpeed Insights ilə yoxlayın, ilk növbədə böyük şəkilləri sıxın.
6. Saytı telefondan özünüz yoxlayın: məhsul tapın, səbətə atın, sifariş verin.
7. Müştərilərin real suallarına cavab verən məzmun yazın: Google-un axtarış sətrində mövzunuzu yazın və çıxan təklifləri qeyd edin.
8. Səhifələri daxili keçidlərlə bir-birinə bağlayın: məqalədən xidmətə, kateqoriyadan məhsula.
9. Google Business Profile yaradın və ya mövcud profili tam doldurun.
10. Ayda bir dəfə Search Console-da "Performans" hesabatına baxın: hansı sorğularla göründüyünüzü, CTR-i və mövqeləri izləyin.

Tez-tez verilən suallar#

SEO nədir qısaca?#

SEO saytın Google-un pulsuz (orqanik) nəticələrində daha yuxarıda görünməsi üçün görülən texniki, məzmun və nüfuz işidir. Məqsəd saytı həm Google üçün başa düşülən, həm də insan üçün faydalı etməkdir.

SEO pulsuzdur?#

Orqanik nəticələrdə klik pulsuzdur və Google mövqe satmır. Amma SEO iş tələb edir: ya öz vaxtınızı sərf edirsiniz, ya da mütəxəssisə ödəyirsiniz.

SEO nə qədər vaxta nəticə verir?#

Google-un sözləri ilə, bəzi dəyişikliklər bir neçə saata, digərləri bir neçə aya təsir göstərir. Texniki xətaların düzəldilməsi tez nəticə verir, rəqabətli sorğularda mövqe qazanmaq isə aylar çəkir.

SEO-nu özüm edə bilərəm?#

Bəli, xüsusən kiçik saytda: yuxarıdakı 10 addım yaxşı başlanğıcdır. Böyük mağaza, çoxdilli sayt və rəqabətli sahə üçün adətən mütəxəssis lazım olur.

SEO və Google Ads fərqi nədir?#

Google Ads dərhal trafik gətirir, amma büdcə bitəndə trafik də bitir. SEO daha yavaş işləyir, lakin orqanik klik pulsuzdur və qazanılmış mövqe uzun müddət trafik gətirir. Ən yaxşı nəticəni ikisi birlikdə verir.

Yekun#

SEO sirr və ya hiylə deyil: Google-un saytınızı tapa, başa düşə və göstərə bilməsi, insanın isə orada cavab tapması üçün görülən ardıcıl işdir. Azərbaycanda axtarışların 97%-dən çoxu Google-dadır, ona görə bu iş birbaşa satışa çevrilir. Saytınızın auditini və ya davamlı SEO işini istəyirsinizsə, SEO xidmətim haqqında ətraflı oxuyun və mənimlə əlaqə saxlayın.