Onlayn mağaza açmaq: platforma, ödəniş, çatdırılma, 1C və SEO

Onlayn mağaza açmaq qərarı çox vaxt Instagram-da satışlar artanda gəlir: mesajlara cavab çatdırmaq olmur, qiyməti hər kəsə ayrıca yazırsınız, sifarişlər dəftərdə və ya Excel cədvəlində itir. Mən 2014-cü ildən internet mağazalar hazırlayıram və dəstəkləyirəm, o cümlədən Azərbaycanın ilk onlayn təkər mağazası olan Təkərevi.az-ı. Bu yazıda onlayn mağazanın bütün yolunu mühəndis gözü ilə keçirik: harada satmaq, hansı platformanı seçmək, ödənişi və çatdırılmanı necə qurmaq, anbarı və 1C-ni sayta necə bağlamaq və mağazanı Google-da necə tapılan etmək.

Onlayn mağaza açmaq: qısa cavab#

Onlayn mağaza açmaq yeddi addımdan ibarətdir:

1. Satış kanalını seçin: öz saytınız, marketpleys, sosial şəbəkə və ya onların birləşməsi.
2. Platformanı seçin: hazır platforma (Shopify, WooCommerce və s.) və ya sifarişlə hazırlanan mağaza.
3. Kataloqu hazırlayın: məhsul adları, xüsusiyyətlər, real fotolar, qiymətlər və qalıqlar.
4. Ödənişi qoşun: bankın internet-ekvayrinqi və ya ödəniş xidməti, üstəlik qapıda ödəniş.
5. Çatdırılmanı qurun: zonalar, qiymətlər, müddətlər, kuryer xidməti və ya öz kuryerləriniz.
6. Hüquqi tərəfi həll edin: qeydiyyat, vergi, istifadə şərtləri, qaytarma qaydaları.
7. Alıcı gətirin: SEO, reklam, sosial şəbəkələr və təkrar satış üçün müştəri bazası.

Aşağıda hər addımı ayrıca açıram. Ən çox vaxt və pul itkisi platforma seçimində və ödənişin qoşulmasında olur, ona görə onlara daha çox yer ayırmışam.

Instagram, marketpleys, yoxsa öz saytınız?#

Azərbaycanda kiçik biznes çox vaxt Instagram-dan başlayır və bu, pis başlanğıc deyil: xərc yoxdur, auditoriya artıq oradadır. Problemlər satışlar artanda başlayır. Müqayisə:

Tövsiyəm "ya o, ya bu" deyil. Sosial şəbəkə və marketpleys yeni alıcı gətirən vitrinlərdir, öz saytınız isə satışın, müştəri bazasının və brendin yaşadığı yerdir. Kataloqunuz bir neçə onlarla məhsulu keçibsə, alıcılar hər gün eyni sualları yazırsa və ya reklamdan gələn hər müştəri ilə hər şeyə sıfırdan başlayırsınızsa, öz mağazanızın vaxtı çatıb.

Hazır platforma yoxsa sifarişlə hazırlanan mağaza?#

Bu, onlayn mağaza açarkən ən bahalı qərardır, çünki onu sonradan dəyişmək çox vaxt mağazanı yenidən qurmaq deməkdir.

Hazır platforma seçməzdən əvvəl iki şeyi yoxlayın. Birincisi, bankınızın və ya ödəniş xidmətinizin həmin platforma üçün işlək modulu varmı. İkincisi, məhsulları, müştəriləri və sifariş tarixçəsini sonradan başqa sistemə tam ixrac etmək mümkündürmü.

Sifarişlə hazırlama "hər şeyi sıfırdan yazmaq" demək deyil. Laravel-də səbət, ödəniş, fon prosesləri (queue), keşləmə və admin panel üçün yoxlanılmış həllər var. Fərdi olan sizin biznes məntiqinizdir: qiymət qaydaları, anbar, çatdırılma zonaları, 1C. Granite.az-ın e-ticarət platforması belə qurulub və 7 ildən çoxdur istismardadır. Konstruktor, WordPress və Laravel arasında ümumi müqayisəni saytların hazırlanması barədə yazıda vermişəm.

Onlayn mağazada nə olmalıdır#

Alıcının gözündə mağaza bir neçə səhifədir. Arxada isə hər sifariş beş mərhələdən keçir və hər mərhələdə sifariş itə bilər:

Kataloq, axtarış və filtrlər#

Alıcı məhsulu öz dili ilə axtarır. Təkər alan adam brenddən çox ölçü axtarır, ətir alan adam notlara və həcmə baxır. Ona görə filtrlər sizin sahənizin məntiqi ilə qurulmalıdır: universal "rəng və qiymət" filtri çox vaxt kifayət etmir. Axtarış səhv yazılışları, sinonimləri və fərqli dillərdə yazılmış sorğuları (məsələn, "təkər" və "шины") başa düşməlidir.

Məhsul səhifəsi#

Hər məhsulun aydın adı, real fotoları, texniki xüsusiyyətləri, qiyməti, stokda olub-olmaması, çatdırılma müddəti və qaytarma şərtləri olmalıdır. İstehsalçının saytından köçürülmüş mətn yüzlərlə mağazada eynidir və Google-un məhz sizin səhifənizi göstərməsinə səbəb yoxdur. Heç olmasa ən çox satılan məhsullar üçün öz mətninizi yazın.

Səbət və sifarişin rəsmiləşdirilməsi#

Baymard Institute 50 araşdırmanı ümumiləşdirib: onlayn mağazalarda səbətlərin orta hesabla 70,22%-i sifarişə çevrilmədən tərk edilir (Baymard Institute). Institutun alıcılar arasında apardığı sorğuda "sadəcə baxırdım" deyənləri çıxanda əsas səbəblər belədir:

Bu səbəblərin çoxu birbaşa mağazanın necə hazırlanmasından asılıdır. Çatdırılma qiymətini səbətdə sürpriz kimi yox, məhsul səhifəsində göstərin. Qeydiyyatsız sifarişə icazə verin: ad, telefon və ünvan kifayətdir. Sifariş formunu bir ekranda, telefona uyğun saxlayın və ödəniş addımını real kartla, real telefonda sınayın.

Ödəniş#

Azərbaycanda alıcılar adətən üç ödəniş üsulu gözləyir: kartla onlayn ödəniş, qapıda nağd və ya kartla ödəniş, taksit kartları ilə hissə-hissə ödəniş. Onlayn ödəniş üçün ya bankın internet-ekvayrinq xidmətinə, ya da bir neçə bankı birləşdirən ödəniş xidmətinə qoşulursunuz. Seçim edərkən soruşun:

• Hər əməliyyatdan nə qədər komissiya tutulur və pul hesabınıza neçə günə köçürülür?
• Pulun geri qaytarılması necə edilir: admin paneldən, yoxsa banka müraciətlə?
• Taksit və saxlanmış kartla təkrar ödəniş dəstəklənirmi?
• Ödənişin nəticəsi sayta necə çatır?

Sonuncu sual texniki görünür, amma ən vacibidir. Ödəniş xidməti nəticəni birbaşa sizin serverinizə göndərməlidir (callback). Yalnız alıcının brauzerinin "ödəniş uğurludur" səhifəsinə qayıtmasına güvənmək olmaz: alıcı səhifəni bağlaya, internet kəsilə bilər və ödənilmiş sifariş sistemdə "ödənilməyib" kimi qalar. Ödəniş inteqrasiyasında xətaların çoxu uğurlu ödənişdə yox, uğursuz, ləğv edilmiş və təkrar göndərilmiş ödəniş hallarında çıxır. Bu halların hər biri buraxılışdan əvvəl sınanmalıdır.

Çatdırılma#

Çatdırılmanın qiyməti və müddəti alıcı üçün məhsul qiymətinin bir hissəsidir. Bakı daxilində, Abşeronda və regionlarda qiymət və müddət fərqli olur və bunu alıcı sifarişdən əvvəl görməlidir. Öz kuryerləriniz varsa, sifarişləri onlar arasında bölmək və yolda izləmək üçün sadə mobil tətbiq çox vaxt qənaət edir. Granite.az üçün belə tətbiq hazırlamışam: ekspeditorlar sifarişləri real vaxtda görür, sifarişlər onlar arasında avtomatik bölüşdürülür, tətbiq CRM ilə bağlıdır.

İdarəetmə paneli və sifariş statusları#

Sifarişin hər addımı ("qəbul edildi", "ödənildi", "yola çıxdı", "çatdırıldı") admin paneldə görünməli və alıcıya SMS, e-poçt və ya messencer bildirişi ilə getməlidir. Menecer məhsulu, qiyməti, endirimi və banneri developer çağırmadan dəyişə bilməlidir. Rollar da vacibdir: operator sifarişləri idarə edir, amma qiymət siyasətini dəyişə bilmir.

Anbar, 1C və CRM inteqrasiyası#

Mağaza böyüdükcə əsas problem sayt yox, qalıqlar olur: saytda "stokda var" yazılıb, anbarda isə məhsul qalmayıb. Alıcı ödəyir, siz zəng edib sifarişi ləğv edirsiniz və alıcını itirirsiniz.

Həll anbar proqramı ilə avtomatik sinxronizasiyadır. Azərbaycanda anbar və mühasibat çox vaxt 1C-də aparılır, ona görə tipik sxem belədir:

1. 1C → sayt: məhsullar, qiymətlər və qalıqlar müəyyən intervalla sayta ötürülür. Qalıqlar üçün əsas mənbə 1C-dir.
2. Sayt → 1C: yeni sifariş dərhal 1C-yə düşür və məhsul rezerv edilir.
3. Statuslar: sifariş anbarda toplananda və yola çıxanda status sayta və alıcıya qayıdır.

Texniki tərəfdən bu mübadilə fon proseslərində (queue) getməlidir: 1C gec cavab verəndə sayt yavaşlamamalı, xəta olanda sinxronizasiya dayanmamalı, yenidən cəhd etməlidir. Granite.az-da anbarın avtomatlaşdırılmasını məhz 1C inteqrasiyası ilə qurmuşam; eyni platformada veb CRM, ödəniş şlüzləri və avtomatik hesab-fakturalar da işləyir. Təkərevi.az üçün isə daxili ERP/CRM sistemini və loyallıq proqramını sıfırdan hazırlamışam. Müştərinin bütün sifarişləri bir yerdə olanda təkrar satış üçün təklif hazırlamaq asanlaşır.

Mobil tətbiq lazımdırmı?#

Əksər mağaza üçün ilk addım mobil tətbiq yox, telefonda sürətli işləyən saytdır. Yeni alıcı sizi Google-da, sosial şəbəkədə və ya reklamda tapır və tətbiq yükləmədən sifariş vermək istəyir. Tətbiq tez-tez qayıdan müştərilər üçün məntiqlidir: təkrar sifariş, bildirişlər, bonuslar. Təkərevi.az-ın da Google Play-də rəsmi Android tətbiqi var. Tətbiq hazırlayırsınızsa, o, sayt ilə eyni back-end və API üzərində işləməlidir ki, qiymət və qalıqlar hər yerdə eyni olsun. Ətraflı: mobil tətbiq hazırlanması.

Onlayn mağaza üçün SEO#

Google e-ticarət saytları üçün təlimatını belə başlayır:

"A critical challenge for any ecommerce website is being discovered in Search."

— Google Search Central, Best practices for ecommerce sites

Tərcüməsi: "İstənilən e-ticarət saytı üçün əsas çətinlik axtarışda tapılmaqdır." Mağazalarda ən çox rastlaşdığım məsələlər bunlardır:

• Kateqoriya səhifələri. "Yay təkərləri" və ya "kişi ətirləri" kimi sorğulara adətən məhsul yox, kateqoriya səhifəsi cavab verir. Hər kateqoriyanın unikal başlığı, qısa izahı və oxunaqlı URL-i olmalıdır.
• Filtrlər. Hər filtr kombinasiyası yeni URL yaradır və minlərlə faydasız səhifə Google-un vaxtını yeyir. Google bu barədə açıq yazır: "Oftentimes there's no good reason to allow crawling of filtered items, as it consumes server resources for no or negligible benefit" (Google, faceted navigation). Tərcüməsi: "Çox vaxt filtrlənmiş nəticələrin taranmasına icazə verməyə əsas yoxdur, çünki bu, server resurslarını heç bir və ya cüzi fayda üçün sərf edir." Axtarış tələbi olan bir neçə filtri ayrıca səhifəyə çevirin, qalanlarını taramadan bağlayın.
• Məhsul haqqında strukturlaşdırılmış məlumatlar. schema.org Product işarələməsi ilə qiymət, stok və reytinq axtarış nəticəsində görünə bilər: "users can see price, availability, review ratings, shipping information, and more right in search results" (Google, Product structured data). Tərcüməsi: "istifadəçilər qiyməti, stokda olmasını, rəy reytinqlərini, çatdırılma məlumatını və digərlərini birbaşa axtarış nəticələrində görə bilər."
• Stokda olmayan məhsul. Məhsul yenidən gələcəksə, səhifəni silməyin: "stokda yoxdur" yazın və alternativlər göstərin. Tamamilə satışdan çıxıbsa, səhifəni oxşar məhsula və ya kateqoriyaya 301 ilə yönləndirin.
• Sürət. Böyük kataloqda şəkillər (WebP, ölçüyə uyğun), keşləmə və verilənlər bazası sorğuları sürəti müəyyən edir, sürət isə həm sıralamaya, həm satışa təsir edir.

Təkərevi.az-da texniki SEO, schema işarələmələri, sürət optimallaşdırması və analitikada konversiyaların izlənməsi 2014-cü ildən mənim üzərimdədir. Level Up MMC-nin CEO-su Oktay Əhmədov 5 yanvar 2026-cı il tarixli imzalı məktubunda belə yazıb:

"Under his technical and strategic leadership, our website has consistently ranked within the top three search results for highly competitive industry keywords for many years."

Tərcüməsi: "Onun texniki və strateji rəhbərliyi altında saytımız illərdir sahənin yüksək rəqabətli açar sözləri üzrə axtarışın ilk üç nəticəsində qərarlaşıb." SEO-nun əsasları barədə ətraflı: SEO nədir.

Hüquqi və təşkilati tərəf#

Mən hüquqşünas deyiləm, ona görə bu bölməni yoxlama siyahısı kimi verirəm. Hər bəndi mühasib və ya hüquqşünasla dəqiqləşdirin:

• Fəaliyyətin qeydiyyatı və vergi rejimi (fərdi sahibkar və ya MMC, VÖEN).
• Bankla internet-ekvayrinq müqaviləsi və kassa (fiskal) tələbləri.
• Saytda istifadə şərtləri, məxfilik siyasəti, çatdırılma və qaytarma qaydaları.
• Alıcıların şəxsi məlumatlarının (ad, telefon, ünvan) saxlanması və qorunması.

Azərbaycanda bu sahəni əsasən "Elektron ticarət haqqında", "İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında" və "Fərdi məlumatlar haqqında" qanunlar tənzimləyir.

Qiymət və müddət nədən asılıdır#

"Onlayn mağaza açmaq neçəyə başa gəlir?" sualına rəqəmlə cavab vermirəm, çünki eyni ad altında tamamilə fərqli həcmdə işlər təklif olunur. Qiyməti və müddəti bu amillər müəyyən edir:

Büdcəni planlaşdırarkən təkcə hazırlanmanı deyil, aylıq xərcləri də hesablayın: domen, server, ödəniş komissiyaları, SMS, texniki dəstək, məhsul fotoları və reklam.

Real nümunələr#

• Təkərevi.az (Level Up MMC). Azərbaycanın ilk onlayn təkər mağazası. Saytı və daxili ERP/CRM sistemini sıfırdan qurmuşam, 2014-cü ildən texniki tərəfdaşam: kataloq və anbar sistemi, loyallıq proqramı, analitika, schema işarələmələri, sürət. Mağaza 10 ildən çoxdur bazar lideridir və illərdir rəqabətli sorğularda Google-un ilk üçlüyündədir. Google Play-də Android tətbiqi də var.
• Granite.az (Granite AZ MMC). Sıfırdan qurulmuş e-ticarət platforması, veb CRM, 1C ilə anbar inteqrasiyası, ödəniş şlüzləri və avtomatik hesab-fakturalar, ekspeditorlar üçün mobil tətbiq və Arduino əsaslı GPS izləmə. 7 ildən çoxdur dəstəkləyirəm.
• Jouwanni.az (2024). Laravel üzərində onlayn ətriyyat mağazası. SEO iki ay ərzində sayta gündə 250–300 ziyarətçi gətirdi.

Granite AZ MMC-nin CEO-su Natiq Quliyev 23 dekabr 2024-cü il tarixli imzalı məktubunda belə yazıb:

"Additionally, he developed our E-commerce platform and executed a robust SEO strategy that has kept us as the market leader in our sector for years."

Tərcüməsi: "Bundan əlavə, o, e-ticarət platformamızı hazırladı və bizi illərdir sahəmizdə bazar lideri kimi saxlayan güclü SEO strategiyasını həyata keçirdi." Layihələrin tam siyahısı layihələr səhifəsindədir, imzalı məktubların skanları isə ana səhifədədir.

Başlamazdan əvvəl yoxlama siyahısı#

1. Satacağınız məhsulların siyahısı, xüsusiyyətləri və fotoları hazırdır.
2. Qalıqların harada aparıldığı (1C, Excel, anbar proqramı) və sayta necə ötürüləcəyi bəllidir.
3. Ödəniş üsulları seçilib, bankla və ya ödəniş xidməti ilə danışılıb.
4. Çatdırılma zonaları, qiymətləri və müddətləri yazılıb.
5. Qaytarma qaydaları və istifadə şərtləri hazırdır.
6. Domen və server sizin adınızadır, kod və admin girişi sizdədir.
7. Google Search Console və Analytics sizin hesabınızdadır.
8. Sifarişi kim qəbul edir, kim toplayır, kim çatdırır: proses kağız üzərində də işləyir.
9. İlk aylar üçün trafik planı var: SEO, reklam, sosial şəbəkələr.
10. Buraxılışdan sonrakı dəstəyin şərtləri müqavilədə yazılıb.

Tez-tez verilən suallar#

Onlayn mağaza açmaq üçün nə lazımdır?#

Məhsul kataloqu, domen və server, ödəniş qəbulu (bank və ya ödəniş xidməti), çatdırılma prosesi, rəsmi qeydiyyat və saytda istifadə şərtləri. Texniki tərəfdə isə mobil versiya, admin panel, sifariş bildirişləri və ilkin SEO.

Onlayn mağaza açmaq neçəyə başa gəlir?#

Kataloqun həcmindən, ödəniş və çatdırılma məntiqindən, 1C kimi inteqrasiyalardan və dizayndan asılıdır. Hazır platformada kiçik mağaza az xərclə açılır, amma aylıq tarif və plaginlər daimi xərcdir. Fərdi mağaza başlanğıcda daha bahalıdır, lakin prosesləriniz tam avtomatlaşır və kod sizin olur.

Instagram səhifəm var, sayt lazımdırmı?#

Satışlarınız artırsa, bəli. Instagram yeni alıcı gətirməyə davam edəcək, amma kataloq, qalıqlar, onlayn ödəniş, Google-dan gələn alıcılar və müştəri bazası saytda olmalıdır. İkisini birləşdirmək ən yaxşı nəticəni verir.

Onlayn mağazanı özüm aça bilərəm?#

Bəli, hazır platformada kiçik kataloqla başlamaq olar və bu, ideyanı sınamaq üçün yaxşı yoldur. Yerli ödəniş, 1C, öz çatdırılma məntiqiniz və ciddi SEO lazım olanda developer lazım olacaq.

Mağaza nə vaxt satış gətirməyə başlayır?#

Reklamla ilk sifarişlər buraxılış günü gələ bilər. Google-dan orqanik trafik isə yeni domen və rəqabətli sorğular üçün aylar çəkir, ona görə SEO-nu buraxılışdan sonra yox, dizayn mərhələsindən düşünmək lazımdır.

Yekun#

Onlayn mağaza açmaq sayt sifarişindən daha genişdir: satış kanalı, platforma, ödəniş, çatdırılma, anbar və Google-da görünmək bir sistem kimi işləməlidir. Kiçik başlamaq olar, amma platformanı elə seçin ki, böyüyəndə mağazanı yenidən qurmalı olmayasınız. Mağazanız üçün texniki məsləhət və ya qiymət təklifi istəyirsinizsə, xidmətlərimlə tanış olun və mənimlə əlaqə saxlayın.